Portekiz'de çöp miktarı 5,67 milyon tona yükseldi: Geri dönüşüm hedefinin 16 puan gerisinde kalındı

Portekiz'de 2025 yılında üretilen kentsel atık miktarı 5 milyon 667 bin tona ulaştı. Portekiz Çevre Ajansının (APA) verilerine göre atık üretimi bir önceki yıla kıyasla %2,11 arttı. Ülkede yeniden kullanıma hazırlama ve geri dönüşüm oranı %39'da kalırken 2025 için belirlenen hedef %55'ti. Açıklanan veriler, Portekiz'in atık yönetiminde Avrupa Birliği hedeflerine ulaşmakta zorlandığını gösteriyor.

Portekiz'de kişi başına ne kadar çöp üretiliyor?

APA'nın 2025 verilerine göre Portekiz'de toplam 5 milyon 667 bin ton kentsel atık üretildi.

Bu miktar 2024'e kıyasla %2,11 artış anlamına geliyor.

Ana kara Portekiz'inde kişi başına yıllık atık üretimi yaklaşık 494 kilogram olarak hesaplandı.

Günlük ortalama ise 1,35 kilogram.

Ancak kentsel atık istatistikleri yalnızca evlerde oluşan çöplerden ibaret değil. Hanelerdeki atıklara benzer nitelikteki bazı ticari ve kurumsal atıkları da kapsayabiliyor.

Bu nedenle kişi başına düşen miktar, bir kişinin doğrudan evinde ürettiği atığın kesin ölçümü olarak yorumlanmamalı.

Geri dönüşüm oranı neden hedefin altında kaldı?

Portekiz'in 2025 yılı için yeniden kullanıma hazırlama ve geri dönüşüm hedefi %55 olarak belirlenmişti.

Gerçekleşen oran ise %39 oldu.

Böylece hedef ile gerçekleşme arasında 16 yüzde puanlık fark oluştu.

Atıkların ayrı toplanması, geri dönüşüm sürecinin önemli bir aşaması olsa da tek başına yeterli değil.

Ayrı toplanan malzemelerin ayıklanması, işlenmesi ve yeniden kullanılabilir ham maddeye dönüştürülmesi gerekiyor.

Bu işlemlerde ortaya çıkan kayıplar, nihai geri dönüşüm oranını etkiliyor.

Çöplerin büyük bölümü karışık toplanıyor

APA verileri, Portekiz'de kentsel atıkların yaklaşık dörtte üçünün karışık toplama sistemiyle alındığını gösteriyor.

Ayrı toplanan atıkların payı ise yaklaşık dörtte bir düzeyinde.

Bu durum, geri dönüştürülebilir malzemelerin kaynağında ayrılması açısından önemli bir sorun oluşturuyor.

Özellikle organik atıkların plastik, kâğıt ve diğer atıklarla karışması, geri kazanım süreçlerini zorlaştırabiliyor.

APA'nın değerlendirmesine göre 34 belediyede biyolojik atıkların ayrı toplanması veya işlenmesine yönelik bir sistem henüz uygulanmıyor.

En büyük atık grubu organik maddeler

Portekiz'deki kentsel atıkların bileşimi incelendiğinde biyolojik atıklar yaklaşık %37,42 ile ilk sırada yer alıyor.

Plastikler yaklaşık %10'luk paya sahip.

Kâğıt-karton ve tekstil atıkları ise ayrı ayrı yaklaşık %9 düzeyinde bulunuyor.

Bu dağılım, gıda atıkları ve diğer biyolojik malzemelerin ayrı toplanmasının geri dönüşüm hedefleri açısından neden önemli olduğunu gösteriyor.

Ancak belediyelerin organik atık toplama yöntemleri ve kabul ettikleri malzeme türleri farklılık gösterebilir.

Düzenli depolama hedefinden de uzaklaşıldı

Avrupa Birliği hedefleri doğrultusunda 2035 yılına kadar düzenli depolama alanlarına gönderilen kentsel atık oranının %10'un altına indirilmesi amaçlanıyor.

APA'nın ilgili göstergesinde Portekiz'in mevcut oranı yaklaşık %52 düzeyinde.

Buna karşılık atıkların ilk yönlendirildiği işlem türlerine göre doğrudan düzenli depolama oranı %25 olarak belirtiliyor.

Bu iki rakam farklı hesaplama yöntemlerine dayanıyor.

Doğrudan depolama, atığın ilk aşamada düzenli depolama alanına gönderilmesini ifade ediyor.

Nihai depolama göstergesi ise başka işlemlerden geçtikten sonra depolamaya yönlendirilen atıkları da hesaba katabiliyor.

Dolayısıyla iki rakamın aynı ölçütmüş gibi karşılaştırılması doğru değil.

Vatandaşlar açısından ne değişiyor?

13 Ekim'de açıklanan veriler, vatandaşlar için yeni bir çöp vergisi veya zorunlu ödeme getirmiyor.

Ancak belediyelerin atık toplama altyapısının geliştirilmesi ve geri dönüşüm hizmetlerinin yaygınlaştırılması açısından önemli sonuçlar içeriyor.

Portekiz'de yaşayanlar, bulundukları belediyenin ayrı toplama hizmetlerini ve organik atık sistemlerini kontrol edebilir.

Veriler, atıkların kaynağında ayrılması ve geri kazanım kapasitesinin artırılması konusunda daha fazla ilerleme gerektiğini ortaya koyuyor.

Kaynaklar

- Renascença / Lusa, “Produção de resíduos urbanos volta a aumentar em Portugal, diz relatório”, 13 Ekim 2026.

https://rr.pt/noticia/pais/2026/10/13/producao-de-residuos-urbanos-volta-a-aumentar-em-portugal-diz-relatorio/489060/

- Agência Portuguesa do Ambiente, Kentsel atık verileri.

https://apambiente.pt/residuos/dados-sobre-residuos-urbanos