1. TVDE sistemi: platform, operatör ve sürücü
TVDE, Transporte Individual e Remunerado de Passageiros em Veículos Descaracterizados a partir de Plataforma Eletrónica sistemidir. Uber veya Bolt yolcuyla sürücüyü eşleştiren elektronik platformdur; araç ve sürücü faaliyeti ise lisanslı TVDE operatörü üzerinden yürür. IMT’ye göre yalnız elektronik platforma kayıtlı sürücüler TVDE aracı kullanabilir ve sürücü ile operatör arasındaki ilişki yazılı bir sözleşme veya belgeyle gösterilmelidir.
İki ana çalışma modeli vardır: mevcut bir operatörün filosunda sürücü olmak veya Portekiz’de şirket kurup IMT lisanslı kendi operatörlüğünüzü yürütmek. Kendi aracınız olması, doğrudan platforma bağımsız kayıt için tek başına yeterli değildir.
2. Sürücü olmak için şartlar
- B kategorisinde üç yıldan uzun süredir geçerli sürücü belgesi.
- Sürücü belgesinde geçerli Grupo 2 kaydı.
- IMT tarafından tanınmış kurumda TVDE başlangıç eğitimi ve başarıyla tamamlanmış değerlendirme.
- “motorista de TVDE – IMT” amacı ve reşit olmayanlarla düzenli temas ibaresiyle alınmış güncel adli sicil belgesi.
- Geçerli CMTVDE (Certificado de Motorista de TVDE).
- Lisanslı TVDE operatörüyle yazılı ilişki.
3. CMTVDE: eğitim, belge ve yenileme
IMT’nin güncel bilgisinde ilk TVDE eğitimi en az 50 saat olarak yer alır ve teorik/pratik bileşen içerir. Eğitim yalnız IMT tarafından tanınan eğitim kurumundan alınmalıdır. Eğitim belgesi, ehliyet/Grupo 2 ve adli sicil ile IMT Online üzerinden CMTVDE başvurusu yapılır.
Sertifika 5 yıl geçerlidir. Yenileme sertifika bitmeden IMT Online üzerinden yapılmalı; 8 saatlik sürekli eğitim gerekir. IMT, ilk yenilemede güncel kurala göre değerlendirme de öngörür. Süresi dolan sertifika yenilenemez; yeniden başlangıç eğitimine ve değerlendirmeye dönülür.
4. Ehliyet, oturum ve çalışma hakkı
TVDE düzenli gelir getiren bir faaliyettir. Turist veya kısa süreli Schengen statüsünün çalışmaya izin verdiğini varsaymayın. Oturum belgeniz, çalışma hakkınız, NIF/NISS, operatör sözleşmesi ve vergi modeliniz birlikte değerlendirilmelidir.
D7, D8, D2 veya diğer oturum türleri için “TVDE kesin serbesttir” ya da “kesin yasaktır” gibi tek cümlelik sonuç güvenli değildir. İzin metni, gelir modeli ve yenileme koşullarını yetkili kurum/uzmanla dosyanıza göre değerlendirin.
5. TVDE aracı: satın alma, kiralama ve yaş sınırı
Yasal araç koşulları ile Uber/Bolt’un kendi kabul listeleri birlikte kontrol edilmelidir. Lei 45/2018 çerçevesinde TVDE aracı Portekiz ulusal plakalı, en fazla dokuz koltuklu ve ilk tescilden itibaren yedi yaşından küçük olmalıdır. TVDE araçları ilk tescilden bir yıl sonra, ardından her yıl IPO’ya girer.
| Model | Avantaj | Kontrol edilmesi gereken |
|---|---|---|
| Operatörden araç kiralama | Düşük başlangıç sermayesi; bazı giderler pakette olabilir. | Haftalık bedel/komisyon, yakıt, hasar, sigorta ve araç değişimi yazılı mı? |
| Kendi araç + operatör | Araç mülkiyeti sizde kalır. | Operatöre kullanım hakkı, TVDE sigortası ve yaş sınırı net mi? |
| Kendi şirket/operatör | Filo komisyonuna bağımlılık azalabilir. | Şirket, lisans, muhasebe ve tüm uyum sorumluluğu size geçer. |
Aracı satın almadan önce Araç Alma, Devir, Sigorta ve IPO Rehberimizi → mutlaka inceleyin.
6. Operatör altında çalışma ve kendi operatörlüğünüz
IMT’ye göre TVDE operatörlüğü Portekiz’de kurulmuş tüzel kişilerce yürütülür. Şirketin faaliyet konusu yolcu taşımayı kapsamalı ve CAE-Rev.4 49330’u içermelidir. İlk lisansın geçerliliği en fazla 10 yıl, yenilemenin geçerliliği en fazla 5 yıldır. IMT ilk lisans/revalidasyon ücretini 200 € olarak listeler.
Operatör altında çalışırken sözleşmede şunları görün: araç sahibi/kullanıcısı; kira veya komisyon; platform kesintisi; yakıt/şarj; bakım, lastik, IPO ve sigorta; kaza hasarı; ödeme günü; cezalar; hesabın/araç kullanımının sona erme şartları. İş ilişkisindeki fiilî bağımlılık unsurları, “recibos verdes” yazsa bile iş hukuku statüsünü etkileyebilir.
7. Vergi, Recibos Verdes ve Sosyal Güvenlik
Vergi yapısı, bordrolu çalışan, bağımsız hizmet sağlayıcısı veya kendi şirketinin yöneticisi olmanıza göre değişir. Bağımsız faaliyet için Freelancer / Recibos Verdes Rehberimizi → kullanın. Faaliyet açılışı, IVA, IRS, stopaj ve NISS yalnız TVDE sayfasındaki kısa açıklamayla tamamlanmış sayılmaz.
Segurança Social’ın genel bağımsız çalışma düzeninde hizmet gelirinin %70’i ilgili gelir kabul edilir; oran %21,4’tür. Üç aylık beyan, ilk faaliyet dönemi, maaşlı iş yanında çalışma ve istisnalar kişisel geçmişe göre değişir. Platform komisyonu, araç, yakıt/şarj, bakım, otoyol, telefon ve sigorta giderleri için Contabilista Certificado ile çalışın.
8. Sigorta, IPO, kaza ve yolcu güvenliği
Hususi kullanım poliçesinin TVDE’ye yeterli olduğunu varsaymayın. Ticari kullanım, yolcular ve TVDE faaliyeti kapsamı poliçede açıkça bulunmalıdır. Operatörden veya sigortacıdan poliçe özel şartlarını yazılı isteyin; kazada kimin platforma, sigortacıya ve gerekli mercilere bildirim yapacağını sözleşmede görün.
TVDE aracı için yıllık IPO takvimini takip edin. Dístico, yerel ek kural veya platformun belge listesi değişebileceği için ilk sürüşten hemen önce IMT ve platformun güncel kontrolünü tekrarlayın.
9. Güvenli başvuru sırası
- Oturum/çalışma hakkınızı, NIF ve NISS durumunuzu doğrulayın.
- Yabancı ehliyet ve Grupo 2 durumunu IMT ile netleştirin.
- IMT-tanınan kurumda 50 saatlik eğitimi ve değerlendirmeyi bitirin.
- CMTVDE için IMT Online üzerinden başvurun.
- Operatör modelini seçin; lisansı ve sözleşmeyi kontrol edin.
- Araç yaşı, ulusal plaka, IPO ve TVDE sigortasını teyit edin.
- Uber/Bolt’un resmî Portekiz sürücü portalındaki güncel belge listesini yükleyin.
- İlk sürüşten önce fatura, banka ve gider kayıt sisteminizi kurun.
10. İmza atmadan önce kontrol listesi
- Grupo 2, CMTVDE ve adli sicil belgem geçerli.
- Çalışma hakkım ve oturum statüm teyit edildi.
- Operatör IMT lisansı kontrol edildi.
- Sözleşmede bütün komisyon, kira ve giderler yazıyor.
- Araç yaşı, plaka, IPO ve sigorta TVDE’ye uygun.
- NIF/NISS, faaliyet türü ve muhasebe düzenim açık.
- Brüt gelir yerine net maliyet tablosuyla karar verdim.
11. Sık sorulan sorular
Kendi aracıyla Uber/Bolt yapılabilir mi?
Evet; fakat sürücü/araç şartlarının yanında lisanslı operatör, yazılı ilişki ve platform onayı gerekir.
Türk ehliyetiyle hemen TVDE yapılır mı?
Hayır diye otomatik sonuç da, evet diye otomatik sonuç da güvenli değildir. Grupo 2 ve TVDE için IMT’den kişisel teyit gerekir.
Sadece Recibos Verdes yeterli mi?
Hayır. Bu vergi/çalışma modelinin bir parçası olabilir; CMTVDE, operatör, araç ve sigorta koşullarını yerine koymaz.
En iyi model hangisi?
Gelir garantisi yoktur. Sözleşme, araç maliyeti, çalışma hakkı, şehir ve çalışma saati sonucu değiştirir.
13. Operatör altında çalışma ve sözleşme
Bir filoya katılmadan önce operatörün IMT lisansını ve şirket bilgilerini kontrol edin. Yazılı sözleşmede sürücü, operatör, araç, platform hesapları, ödeme dönemi, depozito, sabit kira veya gelir paylaşımı, platform kesintileri, yakıt/şarj, temizlik, bakım, lastik, arıza, yedek araç, sigorta muafiyeti, otoyol, ceza, kaza bildirimi ve fesih açıkça yazmalıdır.
İlişkiye “ortaklık” veya “bağımsız hizmet” denmesi tek başına hukuki niteliği belirlemez. Çalışma saatinin fiilen belirlenmesi, talimat ve denetim, ekonomik bağımlılık, münhasırlık ve yaptırım gücü iş hukuku bakımından önem taşıyabilir. Boş veya sonradan doldurulacak sözleşme imzalamayın.
14. Recibos Verdes, IVA, IRS ve Segurança Social
Mali model; operatörün çalışanı, operatöre hizmet faturası kesen bağımsız çalışan veya kendi operatör şirketinin ortağı/yöneticisi olmanıza göre değişir. Faaliyet kodu, faturanın kime kesileceği, IVA, stopaj, giderlerin indirimi ve organize muhasebe gereği için Finanças ve Contabilista Certificado ile durumunuzu doğrulayın.
Bağımsız çalışmada üç aylık sosyal güvenlik beyanı genel kuraldır. Standart hesapta hizmet gelirinin %70'i ilgili gelir, katkı oranı %21,4'tür; katkı tabanı, asgari tutar, ilk faaliyet dönemi, maaşlı işle birlikte çalışma ve istisnalar geçmişinize göre değişir.
15. Sigorta, IPO, kaza ve yolcu güvenliği
Poliçenin ücretli TVDE yolcu taşımacılığını kapsadığını sigortacıdan yazılı doğrulayın. Sigortalı, yetkili sürücüler, araç, yolcu sorumluluğu, coğrafi kapsam, muafiyet, yol yardımı ve yedek araç şartlarını kontrol edin. “Filo sigortalı” sözü yeterli kanıt değildir.
TVDE aracı ilk tescilden bir yıl sonra ve devamında her yıl muayeneye girer. Kaza halinde önce can güvenliğini sağlayın, gerekiyorsa 112'yi arayın; operatör ve sigortanın bildirim prosedürünü uygulayın, fotoğraf ve yolculuk kaydını saklayın.
- Başkasının sürücü hesabını kiralamayın veya paylaşmayın.
- Sisteme kayıtlı olmayan yedek araçla yolcu almayın.
- Çocuk koltuğu, erişilebilirlik ve bagaj ihtiyacını önceden netleştirin.
16. Gerçekçi maliyet ve net gelir hesabı
TVDE için herkese uygulanabilecek saatlik veya aylık kazanç garantisi yoktur. Şehir, sezon, çalışma saati, yoğunluk, boş kilometre, araç tipi, finansman ve operatör sözleşmesi sonucu değiştirir. Kendi yazılı teklifinizle düşük, normal ve güçlü senaryo hazırlayın.
| Kalem | Hesaba katılacaklar |
|---|---|
| Brüt uygulama geliri | Yolculuk, promosyon, bahşiş ve iptaller. |
| Platform/operatör | Gerçek ekstre kesintisi, sabit kira veya gelir payı. |
| Araç | Kira/finansman, amortisman, bakım, lastik, temizlik ve arıza. |
| Yol gideri | Yakıt/elektrik, otoyol, park ve yolcusuz kilometre. |
| Uyum | Sigorta, IPO, eğitim, muhasebe ve şirket. |
| Kamu yükleri | Segurança Social ve vergi karşılığı. |
Kişisel vergiden önce net nakit = tahsil edilen gelir − bütün ticari nakit giderleri. Çevrim içi saat ve toplam kilometre başına net sonucu da ölçün.
17. Türkiye'den gelenler için kritik ayrıntılar
- Türk ehliyetinin özel kullanımda tanınmasıyla profesyonel Grupo 2 uygunluğunu ayırın; değişim, sağlık raporu ve psikoteknik adımlarını IMT'ye sorun.
- Ziyaretçi statüsünde ücretli yolculuk yapmayın. Oturum/başvuru aşaması ile çalışma hakkını doğrulayın.
- NIF, vergi adresi, NISS, banka ve operatör kayıtlarında ad-soyad/adres uyumunu sağlayın.
- TVDE amacıyla Portekiz adli sicilini alın; yabancı kayıt/tercüme gereğini kontrol edin.
- IMT, operatör, sigorta ve platform uygunluğu kesinleşmeden araç satın almayın.
- “Dil bilmeden garantili sınav”, “hazır hesap” ve “kesin kazanç” pazarlamasından uzak durun.
18. Sık yapılan hatalar ve kırmızı bayraklar
- Garanti sertifika, kiralık hesap veya değiştirilmiş belge için ödeme yapmak.
- Satıcının “platforma uygun” sözüyle araç almak.
- Grupo 2'yi normal yabancı ehliyet tanınmasıyla karıştırmak.
- TVDE kapsamı açık olmayan sigortayla yolcu taşımak.
- Brüt uygulama cirosunu maaş/net gelir saymak.
- Operatör lisansı ve sözleşmesini görmeden filoya katılmak.
- CMTVDE, adli sicil, IPO veya sigortanın süresini geçirmek.
- D2, D7 veya D8 adının her çalışma modeline otomatik izin verdiğini varsaymak.
19. Baştan sona TVDE başlangıç kontrol listesi
Eğitimden önce
- Oturum ve çalışma hakkı teyit edildi.
- Ehliyet süresi ve Grupo 2 yolu IMT ile netleştirildi.
- NIF, vergi adresi ve NISS kayıtları tutarlı.
- IMT tarafından tanınan eğitim kurumu seçildi.
Operatörle imzadan önce
- IMT operatör lisansı ve şirket bilgileri kontrol edildi.
- Bütün kesinti, ödeme, sigorta, bakım ve çıkış şartları yazılı alındı.
- Araç tescili, kullanım hakkı, yaşı, IPO ve TVDE poliçesi görüldü.
İlk yolculuktan önce
- CMTVDE ve amaca özel adli sicil geçerli.
- Sürücü, operatör ve araç her platformda doğru bağlandı.
- Kaza ve acil durum prosedürü öğrenildi.
- Fatura, gider ve vergi/SGK karşılığı sistemi kuruldu.
20. Ayrıntılı sık sorulan sorular
Yalnız Uber/Bolt hesabı açarak çalışabilir miyim?
Hayır. CMTVDE, Grupo 2, lisanslı operatör, uygun araç, sigorta, IPO ve doğru mali/çalışma statüsü birlikte gerekir.
Türk ehliyeti TVDE için yeterli mi?
Genel sürüş tanıması profesyonel Grupo 2 uygunluğunu otomatik sağlamaz. IMT'den kişisel dosyanıza göre cevap alın.
Şirket kurmak zorunda mıyım?
Bir operatör altında yalnız sürücü olmak için sırf bu nedenle şirket zorunlu değildir. Kendi operatörlüğünüz için Portekiz'de yerleşik tüzel kişi gerekir.
Kiralama mı satın alma mı?
Toplam kira/finansman, kilometre sınırı, arıza süresi, sigorta, yedi yıllık uygunluk ufku ve satış değerini karşılaştırın.
Ne kadar kazanabilirim?
Güvenilir tek rakam yoktur. Gerçek ekstre ile araç, uyum, vergi ve boş zaman maliyetlerinin tamamını kullanın.
CMTVDE süresi geçerse ne olur?
IMT'nin güncel kuralına göre basit yenileme yapılamaz; başlangıç eğitimi ve değerlendirme yeniden gerekebilir.