Portekiz'in PISA sonuçları geriledi: Öğrenciler matematik ve okumada 2022'nin altında

Portekiz'deki 15 yaşındaki öğrencilerin matematik ve okuma performansı PISA 2025 sonuçlarında 2022'ye göre geriledi. OECD'nin yayımladığı ülke raporuna göre fen bilimlerindeki performans ise önceki PISA dönemine yakın kaldı.

Sonuçlar eğitim politikaları konusunda yeni bir tartışma başlatırken, eski Eğitim Bakanı João Costa kötüleşmenin tek bir karara — özellikle ilkokul düzeyindeki sınavların kaldırılmasına — bağlanamayacağını savundu.

OECD verileri, Portekiz'in matematik, okuma ve fen bilimlerinde hâlâ OECD ortalamasına yakın olduğunu gösteriyor. Ancak uzun vadeli eğilim daha dikkat çekici: son sonuçlar üç alanda da yaklaşık 2006 seviyelerine geri döndü ve önceki yıllarda elde edilen kazanımlar büyük ölçüde kaybedildi. citeturn3view0turn3view1

Matematikte öğrencilerin yüzde 35'i temel yeterlilik seviyesinin altında

PISA 2025 sonuçlarına göre Portekiz'deki öğrencilerin yüzde 65'i matematikte en az Seviye 2 yeterliliğine ulaştı. Bu oran OECD ortalamasıyla aynı.

Ancak öğrencilerin yalnızca yüzde 6'sı matematikte en yüksek performans grubu olan Seviye 5 veya 6'ya ulaşabildi. OECD ortalaması yüzde 8. citeturn3view1

Okumada öğrencilerin yüzde 72'si en az Seviye 2'ye ulaştı; OECD ortalaması yüzde 69. Buna karşılık en yüksek okuma performansına sahip öğrencilerin oranı Portekiz'de yüzde 3'te kaldı. OECD ortalaması yüzde 6. citeturn3view0

Daha uzun dönemli karşılaştırma ise sorunun boyutunu ortaya koyuyor. OECD'ye göre 2015'ten bu yana temel yeterlilik seviyesinin altında kalan öğrencilerin oranı hem matematikte hem okumada 11 puan, fen bilimlerinde ise 7 puan arttı. citeturn3view1

Eski Eğitim Bakanı: “Tek nedeni sınavların kaldırılması diyemeyiz”

2022-2024 döneminde Eğitim Bakanlığı yapan João Costa, Renascença'ya yaptığı değerlendirmede sonuçların kötü olduğunu kabul etti ve görev yaptığı dönem nedeniyle siyasi sorumluluktan kaçmadığını söyledi.

Ancak Costa, 4. ve 6. sınıflardaki ulusal sınavların kaldırılmasının PISA sonuçlarındaki düşüşün temel nedeni olduğu sonucuna varmak için henüz yeterli veri bulunmadığını savundu.

Eski bakana göre pandemi döneminin öğrenciler üzerindeki etkisi, öğretmen açığı, teknoloji kullanımının artması ve ailelerin çocukların eğitimine ayırdığı zaman gibi değişkenler birlikte incelenmeli. citeturn2search2

OECD verileri de aile desteğinde belirgin bir değişime işaret ediyor. 2022'de öğrencilerin yüzde 84'ü ebeveynlerinin haftada en az bir kez okulda ne yaptıklarını sorduğunu belirtirken, 2025'te bu oran yüzde 73'e düştü. Okuldaki sorunların aileyle haftalık konuşulması ise aynı dönemde yüzde 69'dan yüzde 53'e geriledi. citeturn3view2

Yapay zekâ öğrencilerin günlük eğitim hayatına girdi

PISA 2025, Portekiz'deki öğrencilerin teknoloji kullanımına ilişkin de dikkat çekici veriler içeriyor.

Portekizli öğrencilerin yüzde 48'i öğrenmelerine yardımcı olması için haftada en az bir kez yapay zekâ sohbet araçlarını kullandığını söyledi. OECD ortalaması yüzde 46.

Öğrencilerin yüzde 35'i yeni bir konu hakkında ön araştırma yapmak, yüzde 32'si okuması gereken bir metni özetlemek, yüzde 34'ü ise yazılı ödev hazırlamak için yapay zekâ araçlarından yararlandığını belirtti. citeturn3view2

Dolayısıyla PISA sonuçlarının ardından Portekiz'deki tartışma yalnızca sınav sistemine değil; öğretmen açığından aile desteğine, pandemi sonrası öğrenme kaybından öğrencilerin dijital alışkanlıklarına kadar daha geniş bir eğitim politikası sorununa dönüşüyor.

Kaynaklar

OECD — PISA 2025 Results, Portugal Country Note, 8 Eylül 2026: PISA 2025 — Portugal

Renascença — Alexandre Abrantes Neves, 10 Eylül 2026: João Costa não cola resultados do PISA ao fim dos exames