Portekiz’de yeni eğitim yılı öğretmen açığıyla başladı: 2.700 ders programı hâlâ boş

Portekiz’de 2026/2027 eğitim yılı başlarken binlerce öğrenci için öğretmen eksikliği sorunu yeniden gündemin ilk sıralarında. Eğitim Bakanı Fernando Alexandre, son yerleştirme verilerinde yaklaşık 2.700 öğretmenlik ders programının (horário) doldurulamadığını açıkladı.

Ancak bu sayı doğrudan “2.700 sınıf öğretmensiz” ya da “bu programlara bağlı bütün öğrenciler ders yapamayacak” anlamına gelmiyor. Bakanlığa göre okullar açık kalan derslerin bir bölümünü mevcut öğretmenlere ek ders vererek karşılayabilecek.

Sorunun en yoğun olduğu bölge ise yine Büyük Lizbon ve Setúbal Yarımadası.

Yeni eğitim yılı aynı zamanda iki önemli değişiklikle başlıyor: öğretmen açığını daha hızlı kapatmayı amaçlayan günlük yerleştirme sistemi devreye giriyor ve akıllı telefon yasağı 9. sınıfa kadar genişliyor.

Yaklaşık 2.700 program doldurulamadı

Eğitim Bakanı Fernando Alexandre’ın Renascença ve Público’ya verdiği röportajda açıkladığı son verilere göre öğretmen yerleştirmelerinin ardından yaklaşık 2.700 horário boş kaldı.

Bunların yaklaşık 1.400’ü eksik/kısmi ders programlarından oluşuyor.

Bu ayrım önemli. Portekiz’de açıklanan “horário” sayısı doğrudan öğretmen veya öğrenci sayısıyla eş anlamlı değil. Bir horário tam zamanlı olabileceği gibi yalnızca belirli sayıda ders saatinden oluşan kısmi bir ihtiyaç da olabiliyor.

Dolayısıyla 2.700 rakamını “2.700 öğretmen eksik” şeklinde birebir okumak doğru değil.

Bakan Fernando Alexandre da boş kalan programların tamamının öğrencilerin derssiz kalacağı anlamına gelmediğini belirterek bunların önemli bir bölümünün mevcut öğretmenlere verilecek fazla mesai/ek derslerle karşılanacağını söyledi.

Buna rağmen hükümet, bazı öğrencilerin eğitim yılına bütün derslerinin öğretmenleri hazır olmadan başlayacağını kabul ediyor.

Öğretmen açığının merkezi: Lizbon ve Setúbal

Sorun ülke genelinde eşit dağılmıyor.

Son verilerde doldurulamayan programların yaklaşık yarısı Büyük Lizbon ile Setúbal bölgesinde bulunuyor.

Daha da dikkat çekici olan, doldurulamayan tam zamanlı programların yüzde 36’sının yalnızca Büyük Lizbon’da bulunması.

Bakanın verdiği bilgiye göre özellikle:

Lisboa

Loures

Amadora

Sintra

öğretmen bulmakta güçlük yaşanan bölgeler arasında.

Fernando Alexandre, Büyük Lizbon’daki bazı okullarda öğrencilerin ilk döneme bütün derslerde öğretmen bulunmadan başlama riskinin yüksek olduğunu da kabul etti.

Bu tablo, Portekiz’de öğretmen açığının yalnızca toplam öğretmen sayısıyla ilgili olmadığını; öğretmenlerin ülke içindeki dağılımının da temel sorunlardan biri olduğunu gösteriyor.

Hükümet neden özellikle Lizbon, Setúbal ve Algarve’ye odaklanıyor?

Hükümetin daha önce açıkladığı +Aulas +Sucesso planındaki son değişiklikler de bu coğrafi sorunu doğruluyor.

2026/2027 eğitim yılından itibaren öğretmen açığının en yoğun olduğu bölgeler için belirlenen sekiz “Quadro de Zona Pedagógica” kapsamında 235 okul/okul grubu bulunuyor.

Bu alanlar Büyük Lizbon, Setúbal Yarımadası ve Algarve’de yoğunlaşıyor.

Emeklilik şartlarını karşılamasına rağmen öğretmenliğe devam eden belirli öğretmenlere sağlanan 750 euroluk ek ücret de artık özellikle öğretmen sıkıntısının yaşandığı bu bölgelere yönlendiriliyor.

Amaç, öğretmenleri personel açığının en ağır olduğu bölgelerde sistemde tutabilmek.

18 Eylül’den itibaren öğretmenler günlük yerleştirilecek

Bu eğitim yılındaki en önemli operasyonel değişikliklerden biri öğretmen yerleştirme sisteminde olacak.

İlk aşamada yerleştirmeler haftalık devam edecek. 18 Eylül’den itibaren ise öğretmenler günlük olarak yerleştirilmeye başlanacak.

Amaç basit: Bir okulda öğretmen ihtiyacı ortaya çıktığında bir sonraki haftalık yerleştirme turunun beklenmemesi.

Böylece uygun öğretmen bulunması halinde boş ders programlarının daha hızlı doldurulması hedefleniyor.

Ancak hükümetin Temmuz ayında açıkladığı daha kapsamlı yeni öğretmen işe alım modelinin bununla karıştırılmaması gerekiyor.

İki merkezi ulusal yarışma ve yıl boyunca sürekli başvuru esasına dayanan yeni yapısal sistemin 2027/2028 eğitim yılında yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Dolayısıyla 18 Eylül’de başlayan günlük yerleştirme, mevcut öğretmen açığına daha hızlı cevap vermek için kullanılan geçiş dönemi mekanizması.

Kaç öğrencinin gerçekten öğretmensiz kaldığını artık her ay öğreneceğiz

Portekiz’de öğretmen açığı tartışmasının yıllardır süren önemli sorunlarından biri de açıklanan “boş horário” sayısıyla gerçekten ders alamayan öğrenci sayısı arasındaki fark.

Eğitim Bakanı bu konuda yeni bir sistem devreye sokulduğunu açıkladı.

Yeni eğitim yılında verilen her ders, o dersi veren öğretmenle bilgi sisteminde ilişkilendirilecek. Okulların ders kayıtlarını ay sonundan itibaren beş iş günü içinde tamamlaması gerekecek.

Bakanlığa göre bunun sonucunda hükümet bir sonraki aydan itibaren:

kaç öğrencinin ders alamadığını,

hangi derslerde öğretmen eksikliği yaşandığını

ve bu eksikliğin ne kadar sürdüğünü

aylık olarak kamuoyuna açıklayabilecek.

Bu değişiklik önemli çünkü bugüne kadar “kaç öğretmen açığı var?” ile “kaç öğrenci gerçekten ders alamıyor?” sorularının cevabı çoğu zaman birbirine karışıyordu.

Yeni sistem planlandığı şekilde çalışırsa öğretmen krizinin öğrenciler üzerindeki gerçek etkisi daha ölçülebilir hale gelecek.

Bir başka büyük değişiklik: Akıllı telefon yasağı 9. sınıfa çıktı

Yeni eğitim yılının öğrencileri ve aileleri doğrudan ilgilendiren diğer önemli değişikliği ise akıllı telefonlar oluşturuyor.

Portekiz hükümeti daha önce 1. ve 2. ciclo için uygulanan kısıtlamayı 3.º ciclo’ya, yani 7., 8. ve 9. sınıflara genişletti.

Böylece akıllı telefon kullanım yasağı temel eğitimde 9. sınıfa kadar uzanmış oldu.

Hükümet kararın önceki uygulamadan alınan sonuçlara dayandığını söylüyor. Resmî açıklamaya göre daha önce uygulanan kısıtlamaların ardından okullarda sosyalleşmede yüzde 36 artış ve disiplin olaylarında yüzde 13 azalma gözlendi.

Okullara kendi iç yönetmeliklerini yeni kurala uyarlamaları için 1 Ocak 2027’ye kadar süre verildi.

Yasak her durumda geçerli değil

Akıllı telefon düzenlemesinde bazı istisnalar bulunuyor.

Cihazların pedagojik amaçlarla öğretmen tarafından kullanılmasına izin verilebiliyor. Sağlık nedeniyle telefona ihtiyaç duyan öğrenciler için de istisna uygulanabiliyor.

Ayrıca gerekli durumlarda, örneğin çeviri amacıyla, kullanım mümkün olabilecek.

Dolayısıyla düzenleme öğrencinin okula telefon getirmesinden ziyade okul alanındaki akıllı telefon kullanımını sınırlandıran bir sistem olarak uygulanıyor.

Liselerde ise aynı yasak şimdilik gündemde değil. Fernando Alexandre, ortaöğretim seviyesinde genel bir telefon yasağının şu aşamada planlanmadığını söyledi.

Ortaöğretim öğrencileri için başlangıç tarihi farklı

2026/2027 takviminde ayrıca önemli bir istisna bulunuyor.

Portekiz’de okul öncesi ve temel eğitim kurumlarında yeni eğitim yılının başlangıç dönemi 11–15 Eylül olarak belirlenmiş durumda.

Ancak bilimsel-beşerî programlardaki ortaöğretim öğrencileri için hükümet daha sonra ayrı bir karar aldı.

Bu öğrencilerin ders başlangıcı 21 Eylül’e ertelendi.

Hükümet, kararın Eylül ayında yapılan olağanüstü ulusal sınav döneminde görev alan öğretmenlerin hem sınav değerlendirmesini hem de yeni eğitim yılı hazırlığını aynı anda yürütmek zorunda kalmasını önlemek amacıyla alındığını açıkladı.

Bu nedenle Portekiz’de bütün öğrenciler için tek bir “okullar 11 Eylül’de açıldı” tarihi bulunmuyor.

Aileler açısından şimdi ne önemli?

Özellikle Büyük Lizbon, Setúbal ve Algarve’de yaşayan aileler açısından önümüzdeki birkaç hafta kritik olacak.

Bir okulda belirli bir dersin öğretmeni henüz bulunmuyorsa bu durumun kalıcı olduğu anlamına gelmiyor. Haftalık yerleştirmelerin ardından 18 Eylül’de günlük yerleştirme mekanizmasının başlamasıyla açık programların aşamalı olarak kapatılması hedefleniyor.

Asıl gösterge ise hükümetin açıklamayı taahhüt ettiği aylık öğrenci verileri olacak.

Çünkü yaklaşık 2.700 boş horário önemli bir uyarı işareti olsa da Portekiz’deki öğretmen açığının öğrenciler üzerindeki gerçek boyutunu gösterecek veri, kaç öğrencinin hangi dersten ve kaç gün boyunca mahrum kaldığı olacak.

2026/2027 eğitim yılı bu nedenle yalnızca öğretmen açığının devam edip etmediğinin değil, hükümetin uygulamaya koyduğu yeni önlemlerin bu açığı gerçekten ne kadar hızlı kapatabildiğinin de ilk ciddi testi olacak.

Kaynaklar

ECO / Lusa — 11 Eylül 2026 — “Falta de professores e proibição de smartphones até ao 9.º ano no arranque do novo ano letivo”

Renascença / Público — Cristina Nascimento ve Andreia Sanches, 10 Eylül 2026 — “Fusão do 1.º e 2.º ciclos avança, professores até ao 4.º ano vão dar menos horas de aulas”

Governo de Portugal — 30 Temmuz 2026 — “Governo aprova pacote de reformas estruturais para preparar o ano letivo 2026/2027”

Governo de Portugal — 30 Temmuz 2026 — “Aprovado novo modelo de colocação de professores e revisão da Educação Inclusiva”

Governo de Portugal — 5 Ağustos 2026 — “Aulas do Ensino Secundário começam a 21 de setembro, 3.º Ciclo sem alterações”

Portal da Educação — Calendário Escolar 2026/2027