Portekiz’de doktor açığına karşı yeni formül: Lojman, vergi avantajı ve bölgesel teşvikler masada

Portekiz’de özellikle ülkenin iç kesimleri, Algarve ve adalarda doktor bulma ve mevcut hekimleri Serviço Nacional de Saúde (SNS) bünyesinde tutma sorunu devam ederken, Ordem dos Médicos hükümete daha kapsamlı bir teşvik modeli öneriyor.

Doktorları yalnızca daha yüksek ücretle belirli bölgelere çekmenin yeterli olmadığını savunan meslek örgütü; konut desteği, vergi avantajları, yerleşme teşvikleri, kariyer olanakları ve ailelerin bölgeye entegrasyonunu birlikte ele alan kalıcı bir model oluşturulmasını istiyor.

Temel mesaj şu: Portekiz’in sorunu yalnızca kaç doktorunun olduğu değil, doktorların nerede çalıştığı ve SNS’de ne kadar süre kaldığı.

Doktor var ama her bölgede aynı ölçüde yok

Portekiz’de sağlık personeli tartışmalarında ülke genelindeki toplam doktor sayısı tek başına sorunun büyüklüğünü göstermiyor.

Özellikle nüfus yoğunluğunun düşük olduğu iç bölgelerde, Algarve’de ve Azorlar gibi belirli bölgelerde bazı uzmanlık alanlarında doktorların işe alınması ve uzun süre sistemde tutulması daha zor.

Bu nedenle Portekiz’de bazı sağlık birimleri kadrolarını doldurmakta zorlanırken, sistem fazla mesaiye veya geçici hizmet sözleşmeleriyle çalışan doktorlara başvurabiliyor.

Ordem dos Médicos bu durumun geçici çözümlerle yönetilmesine karşı çıkıyor.

Kurum, sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliği için bölge ve uzmanlık bazında gerçek ihtiyacın önceden belirlenmesini ve doktorların yalnızca işe alınmasını değil, o bölgede kalmasını sağlayacak koşulların oluşturulmasını savunuyor.

Masadaki öneriler yalnızca maaş artışı değil

Ordem dos Médicos’un üzerinde çalıştığı yaklaşımda finansal teşvikler önemli ancak tek unsur değil.

Öneriler arasında doktorların görev yapacakları bölgelerde konuta erişimini kolaylaştırmak, belirli vergi avantajları sağlamak, taşınma ve yerleşme sürecini desteklemek ve kariyer gelişimini daha cazip hale getirmek bulunuyor.

Aile faktörü de hesaba katılıyor.

Bir doktorun Lizbon veya Porto’dan daha küçük bir şehre taşınması yalnızca iş değişikliği anlamına gelmiyor. Eşinin iş bulabilmesi, çocukların eğitimi, konut, ulaşım ve mesleki gelişim olanakları da karar üzerinde etkili.

Bu nedenle Ordem daha önce oluşturduğu çalışma grubunda yükseköğretim kurumları ve yerel topluluklarla entegrasyon gibi finansal olmayan teşviklerin de değerlendirilmesini istemişti.

Hangi bölgeler daha kritik?

Sorun özellikle sağlık personelini çekmenin zor olduğu düşük nüfus yoğunluklu bölgelerde belirgin.

Ordem dos Médicos daha önce Évora, Beja ve Portalegre gibi bölgelerde bazı uzmanlıkların kaybedilmesi riskine dikkat çekmişti.

Mevcut sistemde hükümet de bazı sağlık kurumlarını ve uzmanlıkları “zonas carenciadas”, yani personel ihtiyacının özellikle yüksek olduğu bölgeler olarak sınıflandırabiliyor ve buralardaki işe alımlarda ek teşvikler uygulanabiliyor.

Ancak Ordem dos Médicos, tek tek ve dönemsel teşviklerin yerine ülke çapında daha öngörülebilir bir politika kurulmasını istiyor.

Anesteziyoloji alarm veren alanlardan biri

Sorunun güncel örneklerinden biri anesteziyoloji.

Ordem dos Médicos 4 Eylül’de yaptığı açıklamada SNS’nin anesteziyologları çekme ve sistemde tutma kapasitesini yeniden kazanması gerektiğini belirtti.

Kurum, her bölgedeki gerçek ihtiyacın tespit edilmesini, yaklaşan emekliliklerin önceden hesaplanmasını ve yeni uzmanların ihtiyaç ortaya çıkmadan işe alınmasını istiyor.

Çünkü bir hastanenin anesteziyolog kaybetmesi yalnızca bir doktorun eksilmesi anlamına gelmiyor.

Anesteziyoloji kapasitesindeki yetersizlik ameliyatları, yoğun bakım hizmetlerini ve başka tıbbi işlemleri de etkileyebiliyor.

Hükümet fazla mesai için zaten özel teşvik getirdi

Doktor sıkıntısını yönetmek için hükümet de 2026 yılında yeni önlemler aldı.

Haziran ayında yürürlüğe giren Decreto-Lei n.º 119/2026, SNS doktorlarının yasal yıllık fazla mesai sınırını aştıktan sonra yaptıkları ek çalışma için özel bir ücretlendirme sistemi oluşturdu.

Sistem özellikle acil servislerin, yoğun bakım ve ara bakım birimlerinin çalışmasını sürdürebilmek amacıyla getirildi.

Ek ödeme, belirli 48 saatlik fazla çalışma blokları üzerinden kademeli olarak artıyor.

Ancak Ordem dos Médicos’un temel itirazı da burada ortaya çıkıyor.

Meslek örgütüne göre SNS’nin personel politikasının uzun vadede doktorların daha fazla saat çalışmasına dayanması sürdürülebilir değil.

“SNS fazla mesaiyle ayakta tutulamaz”

Ordem dos Médicos daha önce hükümetin fazla çalışma teşviklerini değerlendirirken açık biçimde, SNS’nin yapısal olarak doktorların aşırı çalışmasına bağımlı hale gelmemesi gerektiğini savundu.

Meslek örgütüne göre fazla mesai ve geçici hizmet alımları acil durumlarda gerekli olabilir ancak bunların kalıcı personel politikasının yerini alması doktor yorgunluğu, ekip istikrarsızlığı ve sağlık hizmetinin sürekliliği açısından risk yaratıyor.

Hükümet ise hizmet sözleşmesiyle doktor çalıştırılmasını daha istisnai hale getiren düzenlemeler de yaptı.

Mayıs ayında kabul edilen düzenlemeyle bu tür sözleşmelerin kalıcı kamu istihdamının yerine geçmemesi ve özellikle uzman doktorlara öncelik verilmesi amaçlandı.

Dolayısıyla sağlık sistemindeki tartışmanın merkezinde artık yalnızca “kaç doktor alınacak?” sorusu yok.

Asıl soru, doktorların hangi bölgelerde kalıcı olarak çalışmasının nasıl sağlanacağı.

SNS için daha büyük bir tartışmanın parçası

Ordem dos Médicos’un eleştirileri doktorların bölgesel dağılımıyla sınırlı değil.

Kurum 5 Eylül’de yayımladığı başka bir açıklamada hükümetin SNS 2026–2028 Quadro Global de Referência hedeflerini de yetersiz buldu.

Örneğin daha önce 2026 için vatandaşların yüzde 98’inin aile hekimine sahip olması hedeflenirken, yeni referans çerçevesindeki hedefin yüzde 85,37 seviyesine indirilmesini eleştirdi.

Ordem ayrıca yeni kalıcı personel alımına getirilen yüzde 1,4’lük sınırın, gerçekten personele ihtiyacı olan sağlık birimlerinin doktor işe almasını engellememesi gerektiğini savunuyor.

Hastalar açısından ne değişebilir?

Tartışma teknik bir personel politikası gibi görünse de sonuç doğrudan hastaları ilgilendiriyor.

Bir bölgede doktorların kalıcı olarak tutulamaması aile hekimine erişimden uzmanlık randevularına, ameliyatlardan acil servislerin çalışma kapasitesine kadar birçok alanı etkileyebiliyor.

Özellikle Portekiz’in iç kesimlerinde veya sağlık personeli açığının yoğun olduğu bölgelerde yaşayanlar açısından mesele, ülkenin toplam doktor sayısından çok kendi bölgesinde gerekli uzmanların bulunup bulunmadığı.

Ordem dos Médicos’un önerdiği model hayata geçirilirse Portekiz, doktor açığını yalnızca dönemsel primlerle kapatmak yerine konut, vergi, kariyer ve aile yaşamını birlikte değerlendiren daha bölgesel bir sağlık personeli politikasına geçebilir.

Ancak şu aşamada bunlar Ordem dos Médicos’un önerileri. Portekiz genelinde doktorlara otomatik olarak konut veya yeni vergi avantajı sağlayan böyle bir sistem henüz yürürlüğe girmiş değil.

Kaynaklar

ECO / Lusa — 11 Eylül 2026 — “Ordem avança com propostas para contrariar medidas avulsas na fixação de médicos”

Ordem dos Médicos — 4 Eylül 2026 — “SNS tem de recuperar capacidade para atrair e fixar anestesiologistas”

Ordem dos Médicos — 5 Eylül 2026 — “SNS precisa de mais ambição. Portugal não pode resignar-se a um SNS mínimo”

Ordem dos Médicos — “Ordem cria grupo de trabalho para combater carência de médicos”

Governo de Portugal — Conselho de Ministros, 7 Mayıs 2026

Diário da República — Decreto-Lei n.º 119/2026, 17 Haziran 2026