Portekiz havalimanlarında biyometrik kontroller yeniden %100: Kimleri kapsıyor?

Portekiz, 6 Eylül itibarıyla havalimanlarındaki sınır kontrollerinde biyometrik veri toplama oranını yeniden yüzde 100 seviyesine çıkardı. Uygulama, Avrupa Birliği'nin Entry/Exit System (EES) sistemi kapsamında özellikle Schengen bölgesine kısa süreli seyahat eden belirli üçüncü ülke vatandaşlarını ilgilendiriyor. Ancak Portekiz'de oturum izni bulunanlar dahil olmak üzere bazı yolcu grupları EES kaydından muaf.

Portekiz havalimanlarında üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik sınır kontrollerinde biyometrik veri toplama 6 Eylül'den itibaren yeniden tam kapasite uygulanmaya başladı.

Başbakan Luís Montenegro, 27 Ağustos'ta Lizbon Humberto Delgado Havalimanı'na yaptığı ziyarette, 6 Eylül'den itibaren biyometrik veri toplamanın yüzde 100 seviyesine çıkmasının sınır kontrolü üzerinde ek baskı yaratacağını açıklamıştı.

Uygulama, Avrupa Birliği'nin Entry/Exit System (EES) adı verilen elektronik giriş-çıkış sisteminin bir parçası. EES, geleneksel pasaport damgalarının yerini elektronik giriş ve çıkış kayıtlarının almasını sağlıyor. Sistem seyahat belgesi bilgilerinin yanı sıra kapsam dahilindeki yolcuların yüz görüntüsü ve gerektiğinde parmak izi gibi biyometrik verilerini de kaydediyor.

Portekiz'de EES'nin aşamalı uygulanmasına Ekim 2025'te başlanmış, sistem 10 Nisan 2026 itibarıyla hava ve deniz sınır geçiş noktalarında tam olarak devreye alınmıştı.

6 Eylül'de ne değişti?

EES, Portekiz'de ilk kez 6 Eylül'de başlamadı. Sistem daha önce yürürlükteydi. Portekiz, yoğunluk yaşanan dönemlerde Avrupa mevzuatının izin verdiği geçici tedbirlerden yararlanarak biyometrik veri toplama işlemini belirli sürelerle azaltabiliyor veya askıya alabiliyordu.

6 Eylül'deki değişiklik, bu geçici uygulamanın ardından biyometrik veri toplamanın yeniden yüzde 100 seviyesinde gerçekleştirilmesi. Portekiz hükümeti, özellikle Lizbon, Porto ve Faro gibi yoğun havalimanlarında bunun sınır kontrol noktalarında ek baskı yaratabileceğini kabul ediyor.

Kimler EES kapsamına giriyor?

EES esas olarak Schengen bölgesine kısa süreli seyahat eden üçüncü ülke vatandaşlarını kapsıyor. Buna, 180 günlük dönem içerisinde en fazla 90 günlük kısa süreli ziyaret gerçekleştiren ve vizeye tabi olan veya vizeden muaf üçüncü ülke vatandaşları dahil olabiliyor.

Vizeden muaf bir yolcunun ilk EES kaydında yüz görüntüsü ve dört parmak izi kaydedilebiliyor. Kısa süreli Schengen vizesi bulunan yolcularda ise parmak izleri vize başvurusu sırasında daha önce kaydedilmiş olabileceğinden EES kapsamında esas olarak yüz görüntüsü kullanılabiliyor. 12 yaşından küçük çocuklardan EES kapsamında parmak izi alınmıyor.

Portekiz'de oturum kartı olanlar için önemli

Portekiz'de yaşayan yabancılar açısından en önemli ayrıntılardan biri EES'nin herkese uygulanmaması. Avrupa Komisyonu'nun açıklamasına göre, EES kullanan bir ülke tarafından verilmiş geçerli uzun süreli vize veya oturum iznine sahip üçüncü ülke vatandaşları EES kaydından muaf.

Dolayısıyla geçerli bir Portekiz oturum izniyle seyahat eden bir kişinin durumu, Portekiz'e turist olarak kısa süreli giriş yapan üçüncü ülke vatandaşının durumuyla aynı değil. AB vatandaşları ile İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre vatandaşları da EES kapsamında kaydedilmiyor.

Pasaport artık damgalanmayacak mı?

EES'nin temel amaçlarından biri geleneksel pasaport damgalarının elektronik kayıtlarla değiştirilmesi. Sistem kişinin Schengen bölgesine ne zaman girdiğini ve ne zaman çıktığını elektronik olarak kaydediyor. Böylece 180 günlük dönem içerisinde izin verilen 90 günlük kısa süreli kalış süresinin aşılıp aşılmadığı da sistem tarafından tespit edilebiliyor.

Havalimanlarında uzun kuyruk oluşacak mı?

Bu konu Portekiz'de EES'nin uygulanmaya başlamasından bu yana tartışılıyor. Portekiz hükümeti, sistemin ilk dönemlerinde özellikle Lizbon Havalimanı'nda ciddi bekleme süreleri yaşandığını kabul ediyor. Hükümete göre teknolojik yatırımlar, personel takviyesi ve kurumlar arasındaki koordinasyon sayesinde son aylarda bekleme sürelerinde iyileşme sağlandı.

Portekiz Ulusal Yabancılar ve Sınırlar Birimi (UNEF) de 6 Eylül öncesinde havalimanlarında yüzde 100 biyometrik veri toplama senaryosuyla stres testleri gerçekleştirdi. Renascença'nın aktardığı UNEF verilerine göre testlerde Lizbon Havalimanı'nda yolcuların yüzde 90'ı kalkışlarda 15 dakikadan, gelişlerde ise 20 dakikadan daha az bekledi.

Portekiz'e seyahat edecekler ne yapmalı?

Kısa süreli ziyaret için Portekiz'e gelen AB dışı yolcular, özellikle ilk EES kayıtlarında sınır kontrolünün eskisine göre daha fazla işlem gerektirebileceğini hesaba katmalı.

Portekiz'de oturum izni veya uzun süreli vizesi bulunanların ise EES kapsamındaki muafiyetlerini dikkate alarak geçerli seyahat ve oturum belgelerini yanlarında bulundurmaları önemli.

EES bir vize veya oturum izni değil; Avrupa'nın dış sınırlarından yapılan kısa süreli giriş ve çıkışları elektronik olarak kaydeden bir sınır kontrol sistemidir.

İncelenen Kaynaklar

Governo de Portugal — Başbakan Luís Montenegro'nun 27 Ağustos 2026 tarihli havalimanı sınır kontrolleri açıklaması.

Sistema de Segurança Interna — EES kapsamı, biyometrik veri türleri ve Portekiz'deki uygulama bilgileri.

European Commission — EES muafiyetleri; oturum izni ve uzun süreli vize sahiplerinin durumu.

Renascença — Anabela Góis — 4 Eylül 2026; UNEF stres testleri ve bekleme süresi verileri.

RTP / Lusa — Portekiz'de biyometrik veri toplamanın yüzde 100'e çıkarılmasına ilişkin haber ve hükümet açıklamaları.