Portekiz AB’nin 2025 harcama patikasını aştı: Bu neden otomatik olarak “bütçe kuralı ihlali” anlamına gelmiyor?

Portekiz’in kamu harcamaları 2025 yılında Avrupa Birliği ile üzerinde anlaşılan referans hızdan daha hızlı büyüdü.

Conselho das Finanças Públicas’ın resmî değerlendirmesine göre net kamu harcamaları 2025’te yüzde 6,4 arttı.

Portekiz için belirlenen referans artış ise yüzde 5 seviyesindeydi.

Ancak bu rakamların “Portekiz AB bütçe kurallarını ihlal etti ve yaptırımla karşılaşacak” şeklinde yorumlanması doğru değil.

Harcamalar neden yüzde 6,4 arttı?

CFP hesaplamasına göre ulusal kaynaklarla finanse edilen birincil harcamalar, bazı gelir tedbirlerinin etkisi hesaba katılmadan önce yüzde 5,8 arttı.

Discretionary revenue measures olarak değerlendirilen gelir tedbirleri de AB metodolojisine dahil edildiğinde net harcama büyümesi yüzde 6,4’e çıkıyor.

Bu oran, Portekiz’in Avrupa kurumlarıyla üzerinde anlaştığı yüzde 5’lik patikanın üzerinde.

Sapma GSYH’nin yüzde 0,5’i

CFP’nin hesaplamasında 2025’teki sapmanın büyüklüğü GSYH’nin yaklaşık yüzde 0,5’i.

AB mali çerçevesinde yıllık referans eşiği yüzde 0,3.

İlk bakışta bu, sınırın aşılması anlamına geliyor.

Ancak sistem yalnız tek bir yılı değerlendirmiyor.

Kümülatif sınır henüz aşılmadı

2023 baz yılına göre değerlendirildiğinde Portekiz’in net harcaması 2025’e kadar toplam yüzde 19 arttı.

AB ile üzerinde anlaşılan maksimum kümülatif patika yüzde 17,4.

Bunun yarattığı kümülatif bütçe sapması GSYH’nin yaklaşık yüzde 0,5’i.

Kritik nokta ise kümülatif eşik:

yüzde 0,6.

Portekiz henüz bu sınırın altında.

Bu nedenle mevcut rakam otomatik olarak Excessive Deficit Procedure benzeri bir sürecin başlatılacağı anlamına gelmiyor.

Portekiz yine de 2025’i bütçe fazlasıyla kapattı

Tablonun diğer tarafı da önemli.

Portekiz kamu idareleri 2025 yılında GSYH’nin yaklaşık yüzde 0,7’si kadar bütçe fazlası verdi.

Bu, ülkenin art arda üçüncü bütçe fazlası oldu.

Dolayısıyla aynı anda iki şey doğru olabilir:

Portekiz genel bütçe dengesinde fazla verirken AB’nin belirlediği net harcama patikasından daha hızlı harcama yapmış olabilir.

Yeni Avrupa mali kurallarında bütçe dengesi ile harcama patikası farklı göstergeler.

OE2027 açısından neden önemli?

CFP’nin bu değerlendirmesi 30 Nisan’da yayımlandı; yani 7 Ekim’de ortaya çıkmış yeni bir veri değil.

Ancak OE2027 hazırlıkları sırasında yeniden önem kazanıyor.

Hükümet yeni bütçede kamu maaşları, sosyal destekler, yatırımlar ve diğer harcamaları artırırken orta vadeli harcama patikasını da hesaba katmak zorunda.

Portekiz’in kümülatif sapması yüzde 0,6 eşiğine yaklaşırsa gelecek bütçelerde hareket alanı daralabilir.

Bu nedenle doğru başlık “Portekiz AB bütçe kurallarını ihlal etti” değil:

Portekiz’in harcama patikasındaki sapma arttı ve AB’nin kümülatif sınırına yaklaştı.

Kaynaklar

Conselho das Finanças Públicas — Parecer relativo ao Relatório Anual de Progresso 2026, 30 Nisan 2026

https://www.cfp.pt/uploads/publicacoes/plano-estrutural/parecer-relativo-ao-relatorio-anual-de-progresso-2026

Conselho das Finanças Públicas — Evolução Orçamental das Administrações Públicas em 2025

https://www.cfp.pt/uploads/publicacoes/evolucao-orcamental/evolucao-orcamental-das-administracoes-publicas-em-2025