İber orkalarıyla tekne etkileşimleri denizciler için risk oluşturmaya devam ediyor

İber Yarımadası’nın Atlantik kıyısında orkaların özellikle yelkenlilerin dümenleriyle etkileşime girdiği, bazı teknelerde hasara yol açtığı biliniyor. Denizcilik makamları, tekne sahiplerine orkalara yaklaşmama ve resmî güvenlik protokolünü uygulama çağrısı yapıyor.

Portekiz ve İspanya’nın Atlantik kıyılarında görülen İber orka alt popülasyonuyla tekneler arasındaki etkileşimler, özellikle yelkenliler için seyir güvenliği riski oluşturabiliyor.

Uluslararası Balina Avcılığı Komisyonu’nun Bilim Komitesi, bu davranışın 2020’den itibaren rapor edildiğini; orkaların çoğu vakada teknelerin dümenine güçlü biçimde temas ederek manevra kabiliyetini etkileyebildiğini belirtiyor. Bazı olaylarda teknelerin su alarak battığı da kayda geçti.

Kaynak haberde anılan Peniche’nin güneybatısındaki aile kurtarma operasyonu yeni bir olay değil. Portekiz Donanması, beş kişilik yelkenli “TI’FARE” için 11 Ekim 2025’te yürütülen kurtarma çalışmasını duyurmuştu. Teknenin, orka etkileşiminin ardından su alarak battığı bildirilmiş; içindeki beş kişi can salında kurtarılmıştı.

Bu ayrım önemli: Kaynak metindeki olay, 2026’da yaşanan yeni bir batma vakası olarak sunulmamalı. Portekiz ve İspanya açıklarındaki güncel etkileşim bildirimleri ise Atlantik Orca Çalışma Grubu’nun kayıtlarında izleniyor.

Bilimsel kaynaklar, bu davranışın nedenini kesin biçimde açıklamış değil. Orkaların insanlara yönelik kasıtlı saldırı niyeti taşıdığı sonucuna varmak için de yeterli kanıt bulunmuyor. Buna karşılık dümen hasarı, teknenin kontrolünü kaybetmesine ve yardım ihtiyacına yol açabileceği için denizciler açısından ciddiye alınması gereken bir risk.

İber orka alt popülasyonu küçük ve kritik tehlike altında kabul ediliyor. Bu nedenle teknedekilerin hayvanları uzaklaştırmaya çalışması, suya nesne atması veya hayvanlara temas etmeye çalışması hem güvenlik hem de koruma bakımından uygun görülmüyor.

Pratik bilgi

Orka görüldüğünde Portekiz Denizcilik İdaresi ve ilgili kurumların önerisi şu yönde:

Deniz koşulları uygunsa hızı azaltın veya tekneyi durdurun.

Motoru, otomatik pilotu ve ekosondayı kapatın; dümeni serbest bırakın.

Hayvanlara dokunmayın, bağırmayın ve suya nesne atmayın.

VHF telsizini açık tutun; yardım veya güvenlik bildirimi için VHF Kanal 16’yı kullanın.

Acil durumda 112’yi arayın.

İncelenen kaynaklar

The Portugal News haber metni

Portekiz Donanması – 11 Ekim 2025’te Peniche açıklarındaki kurtarma operasyonu

Uluslararası Balina Avcılığı Komisyonu Bilim Komitesi – İber orkaları ve tekne etkileşimleri

Portekiz Denizcilik İdaresi, ICNF ve GTOA güvenlik protokolü

Atlantic Orca Çalışma Grubu – güncel etkileşim kayıtları